Burdur'un Yeşilova ilçesindeki Onacak Köyü'nde bulunan Veli Dede Türbesi'nin şifahane işlevi, 2 Mayıs 1831 tarihli Osmanlı belgesinde kayıt altına alındı. Sultan II. Mahmud döneminde Onocak Dede Zaviyesi mecnunlar ve çeşitli dertleri bulunan insanlara şifa sundu. BOA EV. D. 38393 numaralı belgenin 5 ve 6'ncı sayfalarında köy sakinlerinin tanıklıkları yer alıyor.

1810 tarihli berat ve 1831 kaydı, zaviyenin hayır hizmetlerini ve geniş vakıf arazilerini gösteriyor. Belgelerde Hamidoğulları döneminden beri şeyhlerin kullandığı araziler belirtiliyor. Zaviye yolcuları ağırlıyor, sofralar kuruyor ve ihtiyaç sahiplerine destek sağlıyordu.

Veli Dede'nin kimliği kesin olarak bilinmiyor. Yörede anlatılanlara göre Veli Dede insanlara yardım eden ve manevi topluluk oluşturan bir Anadolu ereniydi. Türbe bugün de ziyaret ediliyor, dua etmek ve manevi huzur aramak için insanlar köye geliyor.

Köyün adı Onacak, rivayete göre Veli Dede'yi takip eden 10 ailenin yaktığı ocaklardan geliyor. Bir diğer anlatı ise "onmak" kelimesinden türetiliyor ve iyileşme anlamını taşıyor. Her iki hikaye de Veli Dede'nin hatırasıyla bağlantılı.

Veli Dede'nin asasıyla su çıkardığına dair rivayet yöre halkının hafızasında yaşıyor. Bu su şifalı olarak kabul ediliyor. Anadolu'da erenlere özgü kutsal su inanışının Onacak'taki örneğini oluşturuyor.

Fatih Demir'in 2015 yılında 1. Teke Yöresi Sempozyumu'nda sunduğu çalışma, Onacak Veli Dede Zaviyesi'ni ruh hastalıkları darüşşifası olarak inceliyor. Belgelerin transkripsiyonları bu araştırmada yer alıyor.

Salda Gölü ve lavanta bahçeleriyle bilinen Yeşilova'ya gelen ziyaretçiler Onacak Köyü'nü de gezi programlarına ekleyebilir. 1810 beratı ve 1831 şifahane kaydının görselleri bilgilendirme panolarıyla sunulabilir. Dijital içerikler ve karekodlar ziyaretçilere Osmanlı belgelerine ulaşma imkanı verir.